როგორ აიღო „კურთხევა“ ოლეგ ბასილაშვილმა ღმერთისგან ეშმაკის როლზე

შეიძლება ითქვას, ოლეგ ბასილაშვილის ბიოგრაფია მხოლოდ მისი ფილმოგრაფია არ არის. მისი ბიოგრაფია მდიდარი წარსულის, პირადი არჩევნისა და შინაგანი წინააღმდეგობების მთელი სერიაა. ქართული ფესვები, რუსული კინო და თეატრალური კარიერა, საბჭოთა სისტემა, პირადი გრძნობები, ემოციები... კარგად ახსოვს თბილისური ბავშვობა, თბილისი, რომელიც პირველ რიგში, ადამიანს ხასიათს უყალიბებს და სწორედ ეს ხდის თბილისელს. მართალია, ბასილაშვილი მოსკოვში დაიბადა, მაგრამ მისი ბავშვობის ერთ-ერთი გადამწყვეტი პერიოდი თბილისთან არის დაკავშირებული. მეორე მსოფლიო ომის დროს, როცა ოლეგ ბასილაშვილის მამა ომში წავიდა, ის, დედასთან ერთად, თბილისში აღმოჩნდა. გრიბოედოვის ქუჩაზე ცხოვრობდნენ, იტალიური ტიპის ეზოში. მის მეხსიერებაში თბილისური ეზო შემოჩა, როგორც ერთი დიდი ოჯახი. მოგვიანებით ინტერვიუებში ამბობდა, რომ სწორედ აქ ნახა და შეიგრძნო ადამიანური ურთიერთობები, სითბო, სადაც უცნობებიც კი, ერთმანეთისთვის ახლობლელბი აღმოჩდებოდნენ ხოლმე. მისი ეკრანული პერსონაჟების ადამიანური სითბო, სწორედ მისი ბავშვობის ამ მოგონებებს უკავშირდება. სცენაზე ბასილაშვილი გახდა კლასიკური „საბჭოთა გმირი“. მას იზიდავდა რთული, შინაგანად „დაბზარული“ ადამიანები. ელდარ რიაზანოვის ფილმში, „სამსახურებრივი რომანი“, მისი პერსონაჟი არც ძალიან დადებითი და არც უარყოფითია. ხალხი, როგორც ყველა ცნობილ მსახიობს, ქუჩაში ხშირად ესალმებოდა, აჩერებდა, ეკითხებოდნენ – მართლა ასეთი ცივი ხართ?.. ის პასუხობდა: ცივი არ ვარ. უბრალოდ, მე ვცდილობ, ადამიანი ვითამაშო და არა მითოლოგიური პერსონაჟიო. მისთვის მთავარი იყო სიყალბის გარეშე ცხოვრება და თამაში სცენაზე და ეკრანზე. სწორედ ამიტომ გახდა მისი გმირი „შემოდგომის მარათონში“ საბჭოთა ინტელიგენციის სიმბოლო – დაღლილი, კეთილი, მაგრამ გადაწყვეტილებებისგან შიშით პარალიზებული ადამიანი. თეატრი იყო ის ადგილი, სადაც მან ნამდვილი თავისუფლება იგრძნო. 1959 წლიდან ბასილაშვილი გახდა ტოვსტონოგოვის დიდი დრამატული თეატრის მთავარი მსახიობი, სადაც ათეულობით დრამატურგიულად რთული როლი შეასრულა – ჩეხოვის პერსონაჟებიდან გოგოლის გმირებამდე. ამბობენ, რომ ერთხელ, გენერალური რეპეტიციისას, რეჟისორმა უთხრა: ზედმეტად ადამიანური მიდგომებით თამაშობო. თუ ასეა, მაშინ სწორ გზაზე ვდგავარო, – უპასუხა. ის მხოლოდ მსახიობი არ იყო. ხშირად გამოდიოდა საზოგადოებრივ თემებზე დისკუსიებში და არ ერიდებოდა მკაცრ პოზიციებს. რამდენიმე წლის წინ მან საჯაროდ გააკრიტიკა რუსული მედია და თქვა, რომ ისინი სიცრუეს ავრცელებენ და ხალხმა არ უნდა დაუჯეროს მათ. საბჭოთა პერიოდში იგი ოფიციალურად მონაწილეობდა პოლიტიკაში, იყო უმაღლესი საბჭოს წევრი და დეპუტატი. ამბობდა, რომ პოლიტიკა მისთვის არა ძალაუფლება, უდიდესი პასუხისმგებლობა იყო საკუთრი ხალხის წინაშე.

ქართული ფესვები

მამამისი გორიდან იყო და თავადაც ხშირად უსვამდა ხაზს თავის ქართულ წარმომავლობას, გორს. ერთ-ერთ ინტერვიუში ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქართველი კაცის ყველაზე დიდი ღირსება, ნიშან-თვისება მასპინძლობაა – უცხოს ოჯახში ახლობელივით იღებენ, ეს, კოდივით დევს ქართველშიო. მას არასოდეს გაუკეთებია თავისი არჩევანი ადამიანებთან ურთიერთობაში – რუსი თუ ქართველი. ამბობდა, რომ ადამიანი შეიძლება, ერთდროულად რამდენიმე კულტურის შვილი იყოსო.

„სამსახურებრივი რომანი“

ამ ფილმში ოლეგ ბასილაშვილი ცინიკურ, ცივ და კარიერისტ პერსონაჟს თამაშობს. გადაღებების დროს მთელ ჯგუფს ეცინებოდა, რადგან პავილიონში გადაღებებზე ის სხვა იყო – ყველაზე თავაზიანი, რბილი, თბილი, ყურადღებიანი. მსახიობები იხსენებედნენ, რომ სანამ კამერა ჩაირთვებოდა, დაწყებამდე რამდენიმე წუთში გვეუბნებოდა, – ახლა ბოდიში, ცუდად უნდა მოგექცეთო და ამაზე კიდევ ბევრს ვიცინოდითო, მაგრამ კამერის გამორთვისთანავე პირველი იყო, ვინც ყველას გვეხმარეოდა ტექსტებსა და ემოციურ სცენებშიო. ამ ფილმის დასრულების შემდეგ ბასილაშვილი ქუჩაში სიარულს ერიდებოდა, არა იმიტომ რომ ძალზე პოპულარული გახდა, არამედ იმიტომ, რომ ხალხს ის ნამდვილ ბოროტ ადამიანად მიაჩნდა. გადაღებიდან რამდენიმე კვირაში ლენინგრადში, მაღაზიაში შევიდა. მოლარე ქალი დიდხანს უყურებდა. თქვენ ხომ ის ხართ? – ჰკითხა. მსახიობი ვარ... – უპასუხა ბასილაშვილმა მშვიდად. მსახიობი არა. ნაძირალა ხართ. როგორ მოექეცით ნოვოსელცევსო. მაღაზიაში მყოფმა ხალხმა სიცილი დაიწყო. ერთმა ქალმა ხმამაღლა თქვა: ასეთი კაცი სახლში არ უნდა შეუშვაო. ბასილაშვილი მოგვიანებით იხსენებდა ამ ამბავს, რომ მისი პერსონაჟი პირველად „გავიდა ეკრანიდან“ და ნამდვილ ცხოვრებაში შევიდა. წერდნენ წერილებს: თქვენნაირი ადამიანები სინამდვილეში არსებობენ და ვერ ვიტანთ ასეთებსო... რიაზანოვი ამბობდა, რომ ბასილაშვილი ერთადერთი მსახიობი იყო, რომელმაც ფილმის წარმატება პირად ნერვიულობად, სტრესად გადაიტანა. ერთ სცენაში, სადაც მისი პერსონაჟი ცივად უყურებს თავის კოლეგებს, თანამშრომლებს, ბასილაშვილი დაიბნა, რადგან კამერის მიღმა მთელი გადამღები ჯგუფი იცინოდა. რიაზანოვმა გადაღება გააჩერა და ბასილაშვილს უთხრა: „წარმოიდგინე, რომ აქ, ყველა შენი მტერია.“ რამდენიმე წამში მისი მზერა სრულიად შეიცვალა. ოპერატორმა თქვა: იმ წუთას ყველამ ერთად დავინახეთ, როგორ იქცა ოლეგ ბასილაშვილი სამოხვალიოვადო (მისი პერსონაჟი). საბჭოთა ცენზურა, რა თქმა უნდა, ამ ფილმსაც შეეხო. კომისია ალისა ფრეინდლიხის გმირზე ამბობდა, რომ საბჭოთა ხელმძღვანელი ასე ამორალური არ შეიძლება იყოსო. რეჟისორმა რიაზანოვმა და ბასილაშვილმა ფრეინდლიხი დაიცვეს – ეს არის ადამიანი და არა სისტემაო.

„შემოდგომის მარათონი“

ფილმის - „შემოდგომის მარათონი“ - თავიდან გადაღებებზე რეჟისორი რიაზანოვი თავად ეჭვიანობდა. ფიქრობდა, რომ ბასილაშვილი ზედმეტად ძლიერი მსახიობი იყო ასეთი სუსტი პერსონაჟისთვის. პირველი რეპეტიციის შემდეგ თქვა: ეს კაცი კი არ თამაშობს, თითქოს იქ ცხოვრობს, ეს მისი ცხოვრებააო. აღფრთოვანებული იყო. ერთ სცენაში კამათი მოხდა. რიაზანოვს უნდოდა მისგან უფრო კომედიური ტონი, ბასილაშვილი კი ტრაგიკულ ხაზს იცავდა. საბოლოოდ მისი ვერსია დატოვეს და ფილმი სწორედ ამ სევდიანი ირონიით გახდა კლასიკა. დანელია იხსენებდა, რომ ცენზურა მოითხოვდა, რომ ბასილაშვილის პერსონაჟი ბოლოს „გამოსწორებულიყო“. მსახიობი კი ასეთი, „საბჭოთა ბედნიერი დასასრულის“ კატეგორიული წინააღმდეგი იყო. ამის გამო ათასი მოსაზრება გაჩნდა, დიალოგი გაიმართა კინოსტუდიაში: რატომ არის მაინც თქვენი გმირი ასეთი სუსტიო? – ეკითხებოდა კომისია. იმიტომ, რომ რეალური ადამიანები სუსტები არიანო... საბოლოდ ფილმი გავიდა, მაგრამ რამდენიმე სცენა მაინც ამოიღეს, განსაკუთრებით ის სცენა, სადაც მისი გმირი აშკარად ცრუობს ერთდროულად ორ ქალთან.

ჩხუბის ზღვარზე

რიაზანოვის ფილმების მერე, ალისა ფრეინდლიხთან მეგობრობის ერთგვარი რიტუალი გაჩნდა. ყოველი ახალი სპექტაკლის დაწყებამდე, სცენაზე გასვლის წინ ერთმანეთს ურეკავდნენ და ახსენებდნენ: არ დაგავიწყდეს, ჩათვალე, რომ დღეს ისევ პირველი დღეა... მათი მეგობრობა ათწლეულები გრძელდებოდა. ბასილაშვილი და ფრეინდლიხი ლეგენდარული წყვილი იყო სცენაზე. გარკვეულ პერიოდში, სპექტაკლზე მუშაობისას მათი ხედვები იმდენად განსხვავდებოდა, რომ რეპეტიციები ჩხუბის ზღვარამდეც კი მიდიოდა. პარადოქსი ის იყო, რომ სწორედ ამ დაძაბულობამ შექმნა ძლიერი სცენიური ქიმია მათ შორის, რაც მაყურებელს ნამდვილი გრძნობა ეგონა მათ ურთიერთობაში. ბოლო წლებში კი მათი ერთობლივი სპექტაკლები საერთოდაც მოხსნეს რეპერტუარიდან და თავად ბასილაშვილი სცენას ჩამოშორდა, რადგან თეატრში მას „რთული პარტნიორის“ რეპუტაცია ჰქონდა. შიდა წრეში ცნობილი იყო იმით, რომ თუ სცენაზე პარტნიორი ტექსტს ცუდად ამბობდა, პირდაპირ აჩერებდა რეპეტიციას, არასოდეს მალავდა უკმაყოფილებას და ასე იშლებოდა რეპეტიციები მის გამო. ახალგაზრდა მსახიობები ხშირად შიშით გადიოდნენ სცენაზე მასთან ერთად, მაგრამ ბევრი მათგანი მოგვიანებით ამბობდა, რომ სწორედ მისი სიმკაცრე იყო საუკეთესო სკოლა. ერთ ფილმზე (თეატრალური პროექტი იყო) ახალგაზრდა რეჟისორმა სცენა რამდენჯერმე შეაჩერა ტექნიკური მიზეზებით. ბასილაშვილი პირველად გაბრაზდა: მსახიობის ემოცია ელექტროჩამრთველი არ არისო და ითხოვა კამერა მაშინ ჩაერთოთ, როცა ყველაფერი მზად იქნებოდა. შემდეგ კი გადამღები ჯგუფი იხსნებედა, რომ იმ დღიდან გადასაღებ მოედანზე დისციპლინა შეიცვალაო... ალბათ, აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ბასილაშვილი არასოდეს სწავლობდა ტექსტებს ხმამაღლა. მას როლის სწავლის თავისი მეთოდი ჰქონდა. სცენარს ხელით გადაწერდა თავიდან ბოლომდე და შემდეგ თავის პარტნიორების ტექსტებსაც სწავლობდა. ამიტომ იცოდა ხშირად სხვების რეპლიკებიც და როცა ვინმეს ავიწყდებოდა, ის ახსენებდა...

ეროვნულ არქივში

რამდენიმე წლის წინ ბასილაშვილი საქართველოში ჩამოვიდა და ეროვნულ არქივში თავისი წინაპრების შესახებ მასალებს გაეცნო. მოგვიანებით ამბობდა, რომ თავისი ოჯახის ისტორიის დეტალები პირველად იქ გაიგო და ეს მისთვის ემოციურად ძალიან მძიმე აღმოჩნდა.

სკანდალი, რომელმაც ბასილაშვილი ტელევიზიებიდან გააქრო

2000-იანი წლების ბოლოს რუსულ არხზე დაიწყო, ეგრეთ წოდებული, პატრიოტული შოუების ბუმი, სადაც მსახიობებს სთხოვდნენ, ხმამაღლა წაეკითხათ პოლიტიკური ტექსტები. ოლეგ ბასილაშვლსაც შესთავაზეს ერთ დიდ პროექტში მონაწილეობა, ჰონორარი ჩვეულებრივზე გაცილებით მაღალი იყო, ეთერი – ფედერალური არხი. პირობა იყო – კამერის წინ უნდა წაეკითხა წინასწარ გამზადებული ტექსტი, ის, რაც მისცეს. კამერების ჩართვამდე ერთხელ გადაიკითხა. ჩუმად იყო. შემდეგ ტექსტი დახურა და თქვა: ეს ტექსტი ჩემი არაა. პროდიუსერმა უთხრა: არავინ გთხოვთ თქვენი იყოს. უბრალოდ, წაიკითხეთ. მე მსახიობი ვარ, მაგრამ ტყუილს ვერ წავიკითხავ. სიჩუმე ჩამოვარდა. ამ გადაცემის ერთ-ერთმა ორგანიზატორმა უთხრა: თქვენ ხართ საბჭოთა კინოს ვარსკვლავი, ხალხი გენდობათ. ბასილაშვილს გაეღიმა და უთხრა: სწორედ ამიტომ არ გავაკეთებ ამასო. რამდენიმე დღეში პროექტიდან ამოაგდეს, პროექტიდან, რომელსაც დიდხანს ამზადებდნენ და იმედებს მასზე ამყარებდნენ. ფედარალური არხი მას აღარ იწვევდა. მერე ერთ-ერთ ინტერვიუში თქვა, ნუ უყურებთ რუსულ არხებსო. ამის შემდეგ ზოგი ტელეწამყავნი მას უდიერადაც მოიხსენებდა და უმადურს ეძახდა, ზოგი სოციალურ სივრცეში აკრიტიკებდა. მის წინააღმდეგ სერიზოული კამპანია დაიწყო.

ერთხელ, ერთმა მეგობარმა მსახიობმა უთხრა, რად გინდა ამ ასაკში პრობლემებიო. ბასილაშვილმა უთხრა: თუ ახლა გავჩუდი, გამოვა, რომ მთელი ცხოვრება ტყუილად მითამაშიაო. 90-იანებში, როცა ის რუსეთის სახალხო დეპუტატი იყო, ერთ-ერთ სხდომაზე ხმამაღლა თქვა: „ჩვენ ვკარგავთ ქვეყანას არა იმიტომ, რომ მტერი გვყავს, არამედ იმიტომ რომ სიმართლეს არ ვამბობთ, არ ვაღიარებთ“. სხდომათა დარბაზში შეძახილები გაისმა. ერთმა დეპუტატმა უთხრა: თქვენ მსახიობი ხართ და პოლიტიკა თქვენი საქმე არააო. ბასილაშვილმა კი უპასუხა: თუ 49

მოქალაქე ვარ, ესე იგი, ჩემი საქმეაო. ეს გამოსვლა მაშინდელმა პრესამ სკანდალურად შეაფასა. ალბათ, აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ მან 2008 წლის აგვისტოს ომზეც გააკეთა თავისი განცხადება, რომ არ შეიძლება, პოლიტიკამ ამ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები გააფუჭოსო. სწორედ ამის გამო გმობდნენ მას დიდხანს.