რატომ მისცა ერეკლე მეორემ ასპინძის ბრძოლაში მტერს მტკვრის გადაკვეთის უფლება და სად გამოჩნდა მეფის სტრატეგიული ბრწყინვალება
ავტორი: გაიოზ მამალაძე 22:00 20.11
ასპინძის ბრძოლა გაიმართა 1770 წლის 20 აპრილს, სამხრეთ საქართველოში, ქალაქ ასპინძასთან ახლოს.
ჯარების რაოდენობის შეფასებები ისტორიულ წყაროებში განსხვავდება. ქართული ძალები დაახლოებით 3 000 კაცს ითვლიდნენ, თუმცა ზოგიერთი ცნობით, რუსების უკანდახევამდე თავდაპირველი ძალა დაახლოებით 7 000 იყო, ხოლო ერთი წყარო დაახლოებით 2 000 კაცს მიუთითებს. ოსმალებისთვის რიცხვები 8 000-დან 9 500-მდე მერყეობს. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთი ცნობა ახსენებს „დაახლოებით, 18 000 ჯარისკაცს ძირითადი თურქული ძალებიდან“, რომლებიც მტკვრის ნაპირებთან მივიდნენ, რაც უფრო დიდ საერთო ოსმალურ კონტინგენენტზე მიუთითებს. მოხსენებულ ჯარების რაოდენობაში არსებული შეუსაბამობები ხშირია ისტორიულ ჩანაწერებში და ხაზს უსვამს ზუსტი რეკონსტრუქციის სირთულეებს. თუმცა, ყველა ხელმისაწვდომ ინფორმაციაში თანმიმდევრული თემაა ოსმალეთის ძალების მნიშვნელოვანი რიცხობრივი უპირატესობა, რაც ხაზს უსვამს ქართული გამარჯვების მასშტაბს. ეს რიცხობრივი უპირატესობა მეფე ერეკლე მეორის ტრიუმფს სამხედრო სტრატეგიისა და ლიდერობის განსაკუთრებით შთამბეჭდავ მიღწევად აქცევს, რაც ხაზს უსვამს ასეთი წინააღმდეგობების დასაძლევად საჭირო ტაქტიკურ ბრწყინვალებას.
გენერალ ტოტლებენის მოულოდნელი უკანდახევის შემდეგ მეფე ერეკლე მეორის ძალები სახიფათო მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ, იძულებულნი იყვნენ უკან დაეხიათ, მათ კი თურქული ძალები მისდევდნენ, რომლებიც ასპინძასთან თავდაცვის ხაზების მოწყვეტას ცდილობდნენ. 20 აპრილს ერეკლე მეორემ ოსმალეთის 1 500-კაციანი ავანგარდი დაამარცხა და გაფანტა. ამ პირველმა წარმატებამ, როგორც ცნობილია, შიში დათესა ოსმალთა რიგებში. ამ შეტაკების შემდეგ მეფე ერეკლე მეორემ გათვლილი და გაბედული ტაქტიკური მანევრი განახორციელა: მან სტრატეგიულად ნება დართო ოსმალეთის ძირითად ძალებს, რომელთა რაოდენობა 8 000-დან 18 000-მდე იყო, გადაეკვეთათ მტკვარი ასპინძასთან. ეს გადაწყვეტილება, რომ მტერს მდინარის გადაკვეთის ნება დართო, ნაცვლად მდინარის ნაპირის შენარჩუნებისა, აჩვენებს რელიეფის ღრმა გაგებასა და მტრის ხაფანგში მოქცევის ფსიქოლოგიურ გავლენას, რითაც ტაქტიკური უკანდახევა ეფექტურად სტრატეგიულ ხაფანგად გადააქცია. ამით რიცხობრივად ჩამორჩენილისა და მიტოვებულის ტიპური რეაქცია იქნებოდა სრული, დეზორგანიზებული უკანდახევა.
ერეკლეს ქმედებებმა, რაც მიუთითებდა მიზანმიმართულ, კონტრინტუიციურ სტრატეგიაზე და აჩვენებდა მაღალ სამხედრო ნიჭსა და ნდობას თავისი ჯარების მიმართ, არახელსაყრელი სიტუაცია შესაძლებლობად აქცია გადამწყვეტი შეტაკებისთვის.
ბრძოლის კრიტიკული მომენტი 20 აპრილის ღამეს მოხდა. ქართულმა კონტინგენტმა, აღაბაბ ერისთავისა და სიმონ მუხრანბატონის მეთაურობით, გაბედული ოპერაცია განახორციელა მტკვრის ორი ნაპირის დამაკავშირებელი ერთადერთი ხიდის გასანადგურებლად.
ამ ქმედებამ ეფექტურად ჩაკეტა ოსმალეთის ძალები მდინარის ნაპირზე, მოუჭრა უკანდახევის გზები და მოწყვიტა რეზერვებისგან. ხიდის განადგურება გადამწყვეტი ტაქტიკური დარტყმა იყო, რაც მოწინააღმდეგის სრული განადგურებით დასრულდა. ეს კი ხაზს უსვამს დაზვერვის, კოორდინაციისა და სწრაფი შესრულების უმნიშვნელოვანეს როლს სამხედრო ოპერაციებში, რაც აჩვენებს ქართული არმიის დისციპლინასა და ეფექტურობას მაშინაც კი, როდესაც რიცხობრივად აღმატებულ ძალებს უპირისპირდებოდა.
ხიდის განადგურება არ იყო შემთხვევითი აქტი, არამედ ერეკლეს სტრატეგიის დაგეგმილი ნაბიჯი, რომელმაც შექმნა „ბოთლის ყელი“ და ჩაკეტა გაქცევის გზა, რითაც მდინარე გადაულახავ ბარიერად აქცია. ეს მანევრი, რომელიც ღამე განხორციელდა, მიუთითებს შესანიშნავ დაზვერვასა და დისციპლინირებულ სპეციალურ ოპერაციებზე, რაც ქართულ ძალებში სამხედრო დახვეწილობის მაღალ დონეზე მეტყველებს.
გამთენიისას ქართულმა არმიამ მოულოდნელი შეტევა წამოიწყო ხაფანგში მოქცეულ ოსმალურ ძალებზე. ქართული საბრძოლო წყობა ასეთი იყო: ერეკლე მეორე ხელმძღვანელობდა ცენტრს, დავით ორბელიანი მეთაურობდა მარჯვენა ფლანგს, ხოლო უფლისწული გიორგი – მარცხენა ფლანგს. ოსმალები, სრულიად მოულოდნელად და უკანდახევის საშუალების გარეშე, გაიფანტნენ. მტერმა ვერ გაუძლო ქართულ შეტევას და არეულად დაიწყო უკანდახევა დანგრეული ხიდისკენ, სადაც ასობით ადამიანი დაიხრჩო მტკვრის გადაცურვის მცდელობისას.
ასპინძის ბრძოლა ქართველთა გადამწყვეტი გამარჯვებით დასრულდა. ოსმალეთის ძალებმა მძიმე დანაკარგები განიცადეს – დაახლოებით, 4 000-დან 4 500-ზე მეტი მეომარი, ზოგიერთი ცნობით კი 6 000-მდეც კი აღწევს. დაღუპულთა შორის იყვნენ გამოჩენილი სარდლები, მათ შორის, გოლა ფაშა და ავართა წინამძღოლი – კოხტა-ბელადი. ამის საპირისპიროდ, ქართული დანაკარგები საოცრად მცირე იყო, მოხსენებულია, როგორც „უცნობი, ნაკლები“, „უმნიშვნელო“ ან, თუნდაც, „25 დანაკარგი“. ეს არაპროპორციული შედეგი, ასევე, ბევრს მეტყველებს მეფის სტრატეგიულ ბრწყინვალებაზე – მან, რიცხობრივი სიმცირის მიუხედავად, გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა. ქართველებმა, ასევე ხელში ჩაიგდეს მრავალი დროშა, ცხენი და იარაღი.
ასპინძის ბრძოლაში გენერალ ტოტლებენის მიზანმიმართულმა უკანდახევამ კი გამოავლინა რუსული ალიანსის ორპირი ბუნება.
გამოყენებული მასალების წყარო: tbilisitrips.com.
სიახლეები ამავე კატეგორიიდან





