იმერეთის სამეფოს ომები, რომლებმაც დასავლეთ საქართველოს ბედი შეცვალა

ბრძოლაში ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ იმერეთის მეფის, ალექსანდრე მეოთხის ლაშქარი და გურიის სამთავროსა და რაჭის საერისთავოს გაერთიანებული ძალები.

როკითის ბრძოლა წარმოადგენს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სამხედრო დაპირისპირებას იმერეთის სამეფოს შიდა ფეოდალური ომების პერიოდში. ამ შეტაკებაში იმერეთის მეფის გადამწყვეტმა გამარჯვებამ დროებით შეაჩერა სეპარატისტული ძალები და განამტკიცა სამეფო ტახტის პოზიციები.

მეჩვიდმეტე საუკუნის მეორე ნახევარში იმერეთის სამეფო მძიმე პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კრიზისს განიცდიდა. ცენტრალური ხელისუფლება დასუსტებული იყო, რასაც წარმატებით იყენებდნენ ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოები – გურიის მთავრები და რაჭის ერისთავები. ისინი ცდილობდნენ საკუთარი გავლენის გაფართოებას იმერეთის სამეფო კარზე და ხშირად აწყობდნენ აჯანყებებს მეფის წინააღმდეგ, რასაც ოსმალეთის იმპერიის ჩარევაც ემატებოდა.

1684 წელს ეს დაპირისპირება ღია ომში გადაიზარდა. იმერეთის მეფის, ალექსანდრე მეოთხის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ გურიის მთავარი გიორგი მეოთხე გურიელი და რაჭის ერისთავი შოშიტა მეორე. მოწინააღმდეგე მხარეები ერთმანეთს იმერეთის ტერიტორიაზე, სოფელ როკითთან შეხვდნენ.

ბრძოლის დეტალური ტაქტიკური აღწერა წყაროებში მცირეა, თუმცა ცნობილია მისი მკაფიო შედეგი. მეფე ალექსანდრე მეოთხის ერთგულმა ჯარმა სასტიკად დაამარცხა გურიისა და რაჭის გაერთიანებული ლაშქარი.

ამ მარცხმა მძიმე დარტყმა მიაყენა ამბოხებულ ფეოდალებს. ბრძოლის ველზე დაიღუპა თავად გურიის მთავარი, გიორგი მეოთხე გურიელი.

ამ გამარჯვების შედეგად კი ალექსანდრე მეოთხემ შეძლო ტახტის შენარჩუნება და დროებით დაიმორჩილა დასავლეთ საქართველოს ურჩი დიდებულები.

მიუხედავად იმისა, რომ როკითის ბრძოლა მეფის გამარჯვებით დასრულდა, მან ვერ შეძლო დასავლეთ საქართველოში შიდა ომების საბოლოო აღკვეთა. ფეოდალური ანარქია და გარეშე ძალების მუდმივი ჩარევა კიდევ დიდხანს აფერხებდა ქვეყანის მდგომარეობას. მიუხედავად ამისა, ეს თარიღი სამხედრო ისტორიაში ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მცდელობად რჩება.

ეს ბრძოლა ადასტურებს იმერეთის სამეფო ხელისუფლების მცდელობას, შეენარჩუნებინა ერთიანობა და აღეკვეთა ძლიერი ფეოდალების სეპარატისტული მისწრაფებები.

საინტერესოა კიდევ ერთი, კერძოდ, სიმონეთის ბრძოლა, რომელიც 1716 წელს იმერეთში, სოფელ სიმონეთის მახლობლად გაიმართა. ის წარმოადგენს დასავლეთ საქართველოში არსებული მრავალწლიანი შიდაფეოდალური დაპირისპირების ერთ-ერთ თვალსაჩინო ეპიზოდს. ამ სამხედრო შეტაკებაში ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ იმერეთის მეფე გიორგი მეექვსე და ადგილობრივი დიდებულების ძლიერი კოალიცია, რომელსაც სათავეში ედგნენ ბეჟან დადიანი და ზურაბ აბაშიძე ახალციხის ფაშის, ისაყ პირველის მიერ გამოგზავნილ ოსმალურ დამხმარე ჯართან ერთად.

საქართველოს ისტორიითა და კულტურით დაინტერესებული მოგზაურებისთვის ამგვარი შიდა ომების კონტექსტის გააზრება ნათელს ჰფენს იმ მიზეზებს, რის გამოც დასავლეთ საქართველოს თითქმის ყველა მხარეში მრავალი ციხესიმაგრე და თავდაცვითი ნაგებობა შენდებოდა.

მეთვრამეტე საუკუნის დასაწყისში დასავლეთ საქართველო პოლიტიკურად ძალზე დეცენტრალიზებული იყო. იმერეთის სამეფო ხელისუფლებას მუდმივი ბრძოლა უწევდა ოდიშისა (სამეგრელო) და გურიის მთავრებთან, ასევე ძლიერ ადგილობრივ თავადებთან, რომლებიც ხშირად არ ემორჩილებოდნენ ცენტრალურ ნებას. მეფე გიორგი მეექვსემ, რომელიც იმერეთის ტახტზე პირველად 1703 წელს ავიდა, მრავალ აჯანყებას და ტახტიდან ჩამოგდებას გაუძლო.

1714 წელს გიორგი მეექვსემ კვლავ მოახერხა ტახტის დაბრუნება, თუმცა მისი მცდელობები, შეეზღუდა დამოუკიდებელი თავადების გავლენა, მწვავე წინააღმდეგობას შეეჩეხა. მას შემდეგ, რაც მეფემ ზურაბ აბაშიძის მამულები დალაშქრა, ამ უკანასკნელმა კავშირი დაამყარა ბეჟან დადიანთან. ვინაიდან საკუთარი ძალები მეფის დასამარცხებლად საკმარისი არ იყო, მათ დახმარებისთვის ახალციხის ფაშას, ისაყ პირველს მიმართეს. ოსმალეთმა დადიანისა და აბაშიძის მხარდასაჭერად იმერეთში სამხედრო ძალა გამოგზავნა.

მოწინააღმდეგე მხარეები ერთმანეთს 1716 წელს შეხვდნენ სოფელ სიმონეთში. ბრძოლა გიორგი მეექვსის მომხრეთა მძიმე დამარცხებით დასრულდა. სამეგრელოსა და აბაშიძის კოალიციამ, ოსმალთა დახმარებით, სრული გამარჯვება მოიპოვა.

დამარცხებულმა მეფემ მესამედ დაკარგა იმერეთის ტახტი. მან თავი ჯერ ქართლის სამეფოს შეაფარა, მოგვიანებით კი ახალციხესა და სტამბოლში გაემგზავრა ახალი მხარდაჭერის მოსაპოვებლად. გამარჯვებულმა მოკავშირეებმა იმერეთის სამეფო ტახტზე მამია გურიელის ვაჟი, გიორგი მეოთხე გურიელი აიყვანეს, რამაც დროებით შეცვალა ძალთა ბალანსი რეგიონში.

სიმონეთის ბრძოლას დასავლეთ საქართველოში ხანგრძლივი მშვიდობა არ მოუტანია. პირიქით, ამ დაპირისპირებამ კიდევ უფრო გაამყარა მეზობელი იმპერიების, განსაკუთრებით კი ოსმალეთის გავლენა, რომელიც წარმატებით იყენებდა შიდა დინასტიურ კონფლიქტებს ქვეყნის დასასუსტებლად.

გიორგი მეექვსემ 1719 წელს კვლავ მოახერხა ტახტის დაბრუნება, თუმცა მალევე, ურჩი თავადების წაქეზებით, იგი ვერაგულად მოკლეს. დასავლეთ საქართველოში ანარქიული მდგომარეობა მხოლოდ მეთვრამეტე საუკუნის შუა წლებში, მეფე სოლომონ პირველის მტკიცე რეფორმებისა და ტყვეთა სყიდვის აკრძალვის შემდეგ შეიცვალა.

გამოყენებული მასალების წყარო: საქართველოს ომებისა და ბრძოლების ქრონოლოგია, საქართველოს ისტორიის არქივები; რეხვიაშვილი, მ., იმერეთის სამეფო 1462-1810; ჩხატარაიშვილი, ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია; https://travelguide.ge/en.