რა აზიანებს სისხლძარღვებს

არსებობს რამდენიმე ძირითადი ფაქტორი, რომელიც იწვევს ენდოთელიუმის (სისხლძარღვის შიდა გარსის) დაზიანებას, ათეროსკლეროზული ფოლაქების წარმოქმნასა და ელასტიკურობის დაკარგვას:

ცხოვრების წესი და მავნე ჩვევები თამბაქოს მოხმარება – ნიკოტინი და თამბაქოს კვამლში არსებული ტოქსინები იწვევენ სპაზმს, აზიანებენ ენდოთელიუმს, ამცირებენ ჟანგბადის მიწოდებას და მკვეთრად ზრდიან თრომბის წარმოქმნის რისკს.

ფიზიკური პასიურობა – უმოძრაო ცხოვრების წესი აქვეითებს სისხლის მიმოქცევის სიჩქარეს, ამცირებს სისხლძარღვების ტონუსს და ხელს უწყობს წონის მომატებას.

არაბალანსირებული კვება – ტრანსცხიმებით, ნაჯერი ცხიმებითა და რაფინირებული შაქრით მდიდარი რაციონი ზრდის „ცუდი“ ქოლესტერინის (LDL) დონეს, რაც სისხლძარღვების კედლებზე ფოლაქების სახით დალექვის მთავარი მიზეზია.

ქრონიკული და მეტაბოლური დარღვევები მაღალი არტერიული წნევა (ჰიპერტენზია) – მუდმივი მაღალი წნევა მექანიკურად აზიანებს სისხლძარღვების შიდა შრეს, რის გამოც კედლები სქელდება, კარგავს ელასტიკურობას და უფრო ადვილად ზიანდება.

მაღალი შაქარი და დიაბეტი – გლუკოზის მაღალი კონცენტრაცია სისხლში იწვევს სისხლძარღვების კედლების გლიკაციას (დაზიანებას), განსაკუთრებით აზიანებს წვრილ კაპილარებს (მიკროანგიოპათია) და მსხვილ არტერიებს.

ქრონიკული სტრესი – სტრესის დროს გამოყოფილი ჰორმონები (კორტიზოლი, ადრენალინი) იწვევენ სისხლძარღვების შევიწროებას და წნევის მომატებას, რაც ხანგრძლივ პერსპექტივაში ფიტავს სისხლძარღვოვან სისტემას.

სხვა ხელშემწყობი ფაქტორები – ჭარბი წონა და სიმსუქნე ქმნის დამატებით დატვირთვას გულსა და ვენურ სისტემაზე, ხელს უწყობს ფეხებში ვენური სისხლის შეგუბებას.

სითხის ნაკლებობა – დეჰიდრატაცია ზრდის სისხლის სიბლანტეს, რაც აძნელებს მის ცირკულაციას და ზრდის დატვირთვას სისხლძარღვებზე.

ასაკი და გენეტიკა – ასაკის მატებასთან ერთად სისხლძარღვები ბუნებრივად კარგავენ ელასტიკურობას, ხოლო გენეტიკური წინასწარგანწყობა ზრდის ათეროსკლეროზის ან ვენური უკმარისობის განვითარების ალბათობას.

სისხლძარღვების დაზიანება შეიძლება, სხვადასხვა ფორმით გამოვლინდეს – იმის მიხედვით, პრობლემა არტერიებს ეხება, ვენებს თუ წვრილ კაპილარებს.

არტერიების დაზიანების ნიშნები (ათეროსკლეროზი, შევიწროება) ტკივილი და სიმძიმე ფეხებში – განსაკუთრებით სიარულისას ან ფიზიკური დატვირთვისას, რაც დასვენებისთანავე გადის (პერიფერიული არტერიების დაავადება).

კიდურების გაციება და დაბუჟება – ხელებსა თუ ფეხებში სისხლის ნაკადის შემცირების გამო თითები ხშირად ცივია, შეიმჩნევა ჩხვლეტის ან დაბუჟების შეგრძნება.

ტკივილი მკერდის არეში (სტენოკარდია) – გულის კორონარული არტერიების შევიწროებისას ჩნდება მოჭერითი, ზეწოლითი ტკივილი მკერდის ძვლის უკან.

თავბრუსხვევა და მეხსიერების გაუარესება: საძილე არტერიების დაზიანებისას თავის ტვინს ნაკლები ჟანგბადი მიეწოდება, რაც იწვევს თავბრუსხვევას, ყურებში ხმაურს, ყურადღების კონცენტრაციის დაქვეითებას.

კანის ფერის ცვლილება – ფეხებზე ხელებზე კანი ხდება მკრთალი, მოლურჯო ან პრიალა.

ვენების დაზიანების ნიშნები (ვენური უკმარისობა, ვარიკოზი)

სიმძიმისა და დაღლილობის შეგრძნება – განსაკუთრებით დღის ბოლოს ან დიდხანს ფეხზე დგომის/ჯდომის შემდეგ.

შეშუპება – პერიფერიული შეშუპება კოჭებისა და ტერფების არეში.

გამოხატული ვენები – კანის ზედაპირზე გამოკვეთილი, გამობერილი, დაკლაკნილი ლურჯი ვენები ან „ვარსკვლავისებური“ კაპილარული ქსელი.

კანის ცვლილებები – წვივების არეში კანის გამუქება (პიგმენტაცია), სიმშრალე, ქავილი ან ვენური წყლულების გაჩენა.

ღამის კრუნჩხვები – კუნთების უეცარი, მტკივნეული შეკუმშვა ფეხებში (განსაკუთრებით წვივებში).

წვრილი სისხლძარღვების (კაპილარების) დაზიანების ნიშნები ჩალურჯებები (ჰემატომები) – უმიზეზოდ ან უმნიშვნელო დარტყმისგან კანქვეშ სისხლჩაქცევების ადვილად გაჩენა.

სისხლდენა ღრძილებიდან ან ცხვირიდან – კაპილარების მომატებული სიფხვიერისა და სისუსტის გამო.