როგორ დავიცვათ თავი მზისგან

მზის მავნე ულტრაიისფერი (UV) სხივებისგან თავის დასაცავად საჭიროა კომპლექსური მიდგომა:

1. მზისგან დამცავი კრემის (SPF) სწორი შერჩევა და გამოყენება – მხოლოდ კრემის წასმა საკმარისი არ არის, მნიშვნელოვანია, როგორ აკეთებთ ამას. საჭიროა ფართო სპექტრის დაცვა. შეარჩიეთ კრემი, რომელსაც აქვს როგორც UVB (იცავს დამწვრობისგან), ისე UVA (იცავს დაბერებისა და ღრმა დაზიანებისგან).

2. „საშიში საათების“ არიდება – მოერიდეთ პირდაპირ მზის სხივებს 11:00-დან 16:00 საათამდე. ამ დროს ულტრაიისფერი გამოსხივების ინდექსი (UV Index) პიკშია. თუ გარეთ ყოფნა გიწევთ, ეძებეთ ჩრდილი.

შენიშვნა: ღრუბლიანი ამინდი არ ნიშნავს, რომ უსაფრთხოდ ხართ – UV სხივების 80%-მდე ღრუბლებში მაინც აღწევს.

3. სწორი სამოსი და აქსესუარები – ფიზიკური ბარიერი მზისგან დაცვის ერთ-ერთი საუკეთესო საშუალებაა. ატარეთ თავისუფალი, ნატურალური მასალის (თეთრეული, ბამბა), მკვრივი ქსოვილისგან შეკერილი სამოსი, რომელიც მაქსიმალურად ფარავს სხეულს. ზოგიერთ თანამედროვე სპორტულ სამოსს აქვს სპეციალური UPF (ულტრაიისფერი დაცვის ფაქტორი) მარკირება. აირჩიეთ ფართოფარფლიანი ქუდი, რომელიც დაიცავს არა მხოლოდ შუბლს, არამედ თვალებს, ცხვირს, ყურებსა და კისრის უკანა ნაწილს (კეპები ყურებსა და კისერს დაუცველს ტოვებს). აუცილებელია მზის სათველე – თვალები და მათ გარშემო ნაზი კანი განსაკუთრებულ ზრუნვას საჭიროებს.

4. ჰიდრატაცია – მზე და სიცხე ორგანიზმიდან სითხის სწრაფ კარგვას (დეჰიდრატაციას) იწვევს. დღის განმავლობაში აუცილებლად სვით ბევრი სუფთა წყალი, რათა შეინარჩუნოთ ორგანიზმისა და კანის ტენიანობის ბალანსი.

მზის დარტყმა (სითბური დაკვრის ნაირსახეობა) სერიოზული და სიცოცხლისთვის პოტენციურად საშიში მდგომარეობაა, რომელიც სასწრაფო რეაგირებას მოითხოვს. ამ დროს ორგანიზმი ვეღარ ახერხებს თერმორეგულაციას და სხეულის ტემპერატურა კრიტიკულ ზღვრამდე იმატებს. თუ ადამიანს შეატყვეთ მზის დარტყმის სიმპტომები (ძლიერი თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა, გულისრევა, კანის გაწითლება და სიმშრალე, აჩქარებული პულსი ან გონების დაკარგვა), იმოქმედეთ სწრაფად.

მზის დარტყმის დროს პირველადი დახმარების ნაბიჯები უნდა შესრულდეს შემდეგი თანმიმდევრობით:

1. მოაცილეთ ადამიანი მზეს – დაუყოვნებლივ გადაიყვანეთ დაზარალებული გრილ ადგილას, ჩრდილში ან კონდიცირებულ შენობაში.

2. დააწვინეთ სწორად – ზურგზე, ხოლო ფეხები ოდნავ აუწიეთ (მაგალითად, შეუდეთ შემოხვეული ტანსაცმელი ან ჩანთა), რათა ტვინს სისხლი უკეთ მიეწოდოს. თუ ადამიანს გული ერევა, დააწვინეთ გვერდზე, რომ სასუნთქი გზები არ დაეხშოს.

3. გაათავისუფლეთ ტანსაცმლისგან – გაუხსენით ან გახადეთ მჭიდრო, სინთეტიკური ან ზედმეტი ტანსაცმელი (ჰალსტუხი, ქამარი), რათა კანმა სუნთქვა და გაგრილება შეძლოს.

4. დაიწყეთ აქტიური გაგრილება: დაადეთ გრილი, სველი საფენები (პირსახოცი ან ტანსაცმელი) შუბლზე, კისერზე, იღლიებსა და საზარდულის არეში – აქ მსხვილი სისხლძარღვები გადის და ორგანიზმი უფრო სწრაფად გრილდება. შეგიძლიათ სხეულზე გრილი წყალიც გადაასხათ ან დაუნიავოთ.

5. მიეცით სითხე (მხოლოდ გონზე ყოფნისას) – თუ დაზარალებული სრულიად გონზეა, მიეცით გრილი (არა ყინულიანი) სუფთა წყალი ან მინერალური წყალი მცირე ყლუპებით. არ მისცეთ სიცხის დამწევი საშუალებები (პარაცეტამოლი, იბუპროფენი), რადგან მზის დარტყმისას ტემპერატურის მატება სხვა მექანიზმით ხდება (ეს არ არის ინფექციური ცხელება) და ეს წამლები მხოლოდ დამატებით დააზიანებს ღვიძლსა და თირკმელებს. არ ჩასვათ ყინულიან აბაზანაში – ტემპერატურის მკვეთრმა ვარდნამ და ყინულოვანმა წყალმა შესაძლოა სისხლძარღვების სპაზმი და კანკალი გამოიწვიოს, რაც შინაგან ტემპერატურას კიდევ უფრო ასწევს.

დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ში, თუ: დაზარალებულმა დაკარგა გონება (თუნდაც მცირე დროით); აღენიშნება ბოდვა, ჰალუცინაციები, კრუნჩხვები ან მოძრაობის კოორდინაციის მკვეთრი დარღვევა; სხეულის ტემპერატურა 39–40°C-მდეა და ზემოთ ჩამოთვლილი გაგრილების მეთოდებით არ იკლებს. მზის დარტყმა მიიღო ბავშვმა, ორსულმა ან ხანდაზმულმა ადამიანმა.