ვის სცემდა განსაკუთრებულ პატივს კახა ბენდუქიძე და რატომ ბრუნდებოდა ის სახლში სველი

პროფესიით ბიოლოგი კახა ბენდუქიძე კარგი რეფორმატორი აღმოჩნდა, პირველ რიგში, განათლების სისტემაში. რა გავლენა იქონია მისმა ცოდნამ და გამოცდილებამ ქვეყანაზე, ეს უფრო კარგად მისმა კოლეგებმა და სტუდენტებმა, ახლობლებმა იციან, მაგრამ მე შევეცდები, დღეს, როდესაც ის ჩვენ გვერდით აღარ არის, კიდევ ერთხელ დაგანახვოთ ახლოდან მისი საქმიანობა იმ სამუშაო დროსა და მოქმედების სივრცეში, რომელშიც ის ბევრ კარგ საქმეს აკეთებდა საქართველოსთვის, შეგახსენოთ მისი ღვაწლი. ერთხელ, გორდონთან ინტერვიუში მან კითხვას – „დღეს თქვენ მდიდარი ადამიანი ხართ?” – უპასუხა: „არა, მდიდარი არ ვარ, შეძლებული ადამიანი ვარ, შემიძლია, დარჩენილი ცხოვრება აღარ ვიმუშაო. ვილები, იახტები არ მაქვს, იმიტომ რომ ზღვის დაავადება მჭირს.. არ მაქვს ჰობი. უბრალოდ, როცა ერთი წუთი მაქვს საფიქრალად, ყველაფერზე ვფიქრობ... “

მათთვის, ვისაც კარგად ახსოვს 2000-იანები და კახა ბენდუქიძე, ისიც ახსოვთ, რომ ის იყო კაცი-„ცოცხალი პასუხისმგებლობა“.

შენი exsel

კახა ბენდუქიძეს ხშირად უხდებოდა სამინისტროებში შესვლა. იმ დროისთვის პირდაპირ აწყდებოდა ტექნოლოგიებთან არცოდნის პრობლემას, მაგალითად, ელემენტარული კომპიუტერში ფაილების დალაგების „კულტურას“. ერთხელ, ფინანსთა სამინისტროში შესვლისას მაგიდაზე დაინახა ქაღალდების ქაოსი და იკითხა: კი მაგრამ, სად გაქრა პროგრამა exsel? აქ ყველაფერი ხელით წერია, არეულ-დარეულია, ასე როგორ შეიძლება?.. ძალიან გაუკვირდა. მერე იქ მყოფთ უთხრა: „იცოდე, შენი exsel-ით არანაირი სტრატეგია არ იქნება წარმატებულიო. გაბრაზებულმა დირექტორმა ყველა ფაილი აჩვენა. მერე ბენდუქიძე საათზე მეტხანს იჯდა, სწავლობდა და აკორექტირებდა იმ ფაილებს. „ახლა შეგიძლია, ინვესტიციას სწორად მიჰყვე, თუ არადა, იცოდე, რომ შეწყვეტილი პროექტია“. ანუ, ბენდუქიძე იყო პიროვნება, რომელიც პრობლემას ხვდებოდა და დაუყონებლივ მოქმედებდა. არასოდეს ელოდებოდა სხვას. ხშირად ხვდებოდა ბიზნესმენებს პირდაპირი შეკითხვებით. ერთმა ბიზნესმენმა გაიხსენა შეხვედრა, სადაც ბენდუქიძემ პირდაპირ უთხრა: „თუ ვერ ადგენთ წესებს ბიზნესში, მაშინ წაბრძანდით სხვა ქვეყანაში. აქ ასე ვერ იქნებით“. ეს გამჭრიახი გონების მკაცრი კაცი, ბევრისთვის იყო შოკის მომგვრელი მოვლენა. ბიზნესს სწორედ მაშინ გაუსწორა ანგარიში, როცა ზოგი მაშინვე წავიდა საქართველოდან, ზოგი დარჩა და სწავლობდა მის წესებს ბიზნესში. ეკონომიკის საკითხებში ყველასთვის საუკეთესო მრჩეველი იყო.

გადამწვარი ხიდის ეპიზოდი

2005 წელი. ერთ-ერთი პროექტის მიხედვით, ხიდის კონსტრუქცია ბიძგებს ვერ უძლებდა. როგორც იხსენებენ, ბენდუქიძე ადგილზე მივიდა, ყველაფერი დაათვალიერა და მუშებს უთხრა: „თუ ხიდი არ დაამთავრეთ, მაშინ მე ჩემს პირობებზე უარს ვამბობ. მოკლედ, ასე გიპასუხებთ: ადგილზე უნდა მოვიყვანო კვალიფიცური ხალხი“. მერე თვითონაც ცდილობდა, კარგად გარკვეულიყო საინჟინრო დეტალებში, უშუალოდ ჩაერთო საქმეში – ხელები, ფეხები სულ ამოისვარა ცემენტით... თითქმის ერთ კვირაში მოხდა ის, რომ ყველაფერი ხელახლა გადამუშავდა და გაკეთდა ისე, როგორც საჭირო იყო. მერე ამბობდნენ, რომ მისი „სხვისი გადაწყვეტილებების დაუფარავი აღრევა“ მათთვის მხოლოდ შიშისა და დაკვირვების მიქსი იყო.

კორუფციულ ქსელში

ერთ-ერთ ინტერვიუში თავად ბენდუქიძე ამბობდა, რომ რეფორმა არ ნიშნავს ქაღალდზე შესრულებას. მაგალითად, სასამართლო სისტემაზე ის ამბობდა, „თუ ვერ ხედავ შედეგს, ეს ნიშნავს იმას, რომ დრო უკან დაგიბრუნდა, თან არა რეალურად, არამედ ტყუილებში“. ბევრს ერჩივნა მასთან დისტანცირება, ვიდრე მის კითხვებზე პასუხის გაცემა... ის თავად შედიოდა „კორუფციულ ქსელში“. ერთხელ პირდაპირ უთხრა მუშებს: „იცოდეთ, ეს ფული იქით აღარ წავა“ და ამის შედეგად ის პროექტები, სადაც კორუფცია იყო დამყარებული, ყველა გადაკეთდა. ამას ყვებოდნენ ისე, როგორც არა ფიზიკურად, არამედ ბენდუქიძის სამოქმედო ინტენსივობით და მოულოდნელობით ჩამოყალიბებულ სტილს.

ხელგაწვდილი მინისტრები

როდესაც კახა ბენდუქიძე სახელმწიფო რეფორმაზე მუშაობდა, ერთ-ერთი მინისტრი არ იღებდა მის პირდაპირ რჩევებს. ბენდუქიძე მივიდა მინისტრის კაბინეტში, აიღო ყველა ანგარიში, „ფაილიები გადაახვია“ და უთხრა: თუ დღესვე არ გადაწყვეტთ ამ საკითხს, მე ვიღებ საქმეს საკუთარ თავზეო. მისმა ქმედებამ მინისტრი შოკში ჩააგდო. მოგვიანებით გააფრთხილა „აღარავინ სცადოს ჩემს დროში თამაში“... ასე ვთქვათ, ერთ-ერთი სახელმწიფო შესყიდვა „ჩაწყდა“, რადგან იმ საქმეზე კომისიამ კორუფციული გადაწყვეტილება მიიღო. ბენდუქიძე გაბრაზებული შეიჭრა კომისიასთან, პირადად გადაათვალიერა ყველა დოკუმენტი და განაცხადა: „თამაში დასრულდა. ვისაც არ უნდა ამ საქმეში პატიოსნად ჩაერთოს, გარეთ გაბრძანდეს, ვისაც უნდა ნორმალურად მუშაობა, დარჩეს“. ეს იყო ის შემთხვევა, როდესაც საჯაროდ დაირღვა სახელმწიფო „რიტუალები“ კორუფციის წინააღმდეგ.

ერთ სამინისტროში, რომელიც თავის საქმიანაობაში ჩაკეტილი იყო, ინიციატივას ვერ ახორციელებდა, ბენდუქიძე დეპარტამენტში შეიჭრა, სწრაფად გადაამოწმა ყველა დოკუმენტაცია, სტრუქტურა და გამოსავალი, ვადების გარეშე წარუდგინა. ამის შემდეგ ამ დეპარტამენტს საშინლად ეშინოდა მისი... ერთ-ერთ პროექტში კი, სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის პროცესში, სადაც კორუფცია უკვე აშკარა იყო, ბენდუქიძემ პროცესი პირადად აკონტროლა და მათგან დამოუკიდებლად მოაწერა ხელი ყველა საჭირო დოკუმენტს. ამით კი უამრავი ფინანსისტი და იურისტი გააოცა. ბენდუქიძემ სასამართლო რეფორმის დროს რამდენიმე მოსამართლეს პირდაპირ უთხრა: „თუ კანონს ვერ დაიცავ, იქ შენი ადგილი არ არის“. ამ ეპიზოდს იხსენებენ, როგორც კლასიკურ მაგალითს, როცა მისი პირდაპირი შეხება სისტემაში შიშს იწვევდა. ერთ-ერთ სერვის-ცენტრში კორუფციიაზე იყო ეჭვი. ბენდუქიძე, რა თქმა უნდა, აქაც პირდაპირ შეიჭრა, უსიტყვოდ, გაიარა ყველა ბიურო და დაიწყო პირდაპირ შეკითხვებით... მისი ასეთი შეტევითი სტილი ბევრს შოკში აგდებდა, მაგრამ შედეგი აშკარა იყო – რამდენიმე დღეში სერვის-ცენტრი გამართულად მუშაობდა.

მოწესრიგებული ადამიანი

კახა ბენდუქიძე თავისუფალ დროსაც ხშირად აგრძელებდა საუბარს ბიზნესპარტნორებთან. ერთი ახლობელი იხსენებს, რომ ასეთ საღამოებზე, ოჯახურ გარემოში, უფრო მეტად ჩანდა კახას პიროვნება, ბუნება. ერთხელ, როდესაც სტუმრები წავიდნენ, დაინახა, რომ თავად ასწორებდა სკამებს, ალაგებდა სუფრას, თუნდაც ოჯახის წევრებისთვის, რაც მისთვის ჩვეულებრივი მოწესრიგებული ადამიანისთვის დამახასაიათებელი დეტალი იყო...

თავისუფალი დრო

„ჩათვალეთ, რომ 18 საათი თავისუფალი მაქვს: სადღაც 6 საათი კი მძინავს, რომელიც ასევე თავისუფალია, იმიტომ რომ ნებით მძინავს. ვჭამ – თავისუფალი დროა, კბილებს ვიხეხავ – თავისუფალი დროა, ესე იგი, ყველაფერი ეს თავისუფალი დროის გამოყენებად შეიძლება ჩაითვალოს, რასაც საკუთარი ნებით ვაკეთებ. მე ხომ არავინ მაძალებს უნივერსიტეტში სიარულს და მეუბნება: აი, შენ თუ უნივერსიტეტში არ ივლი, შიმშილით მოკვდები! მე მოვკვდები ამისგან დამოუკიდებლად, მაგრამ მანამდე ჩემს თავისუფალ დროს გამოვიყენებ ისე, როგორც მე მინდა“.

ახალგაზრდობაში, მოზარდობის პერიოდში, კონფლიქტები ხშირად ჰქონია. მისი ერთ-ერთი ბავშვობის მეგობარი წუხდა, რომ მოგვიანებით კახა სერიოზული, დიდი კაცი გახდა და მასთან შეხუმრება და მსგავსი ამბები აღარ „მოდიოდა“. ცოტა უფრო მოგვიანებით, ერთ წვეულებაზე ბიჭები გართობის მერე ჩხუბში მოხვდნენ. ბენდუქიძე პირდაპირ გამოეთიშა, დატოვა ის სივრცე. თავს არიდებდა მსგავს სიტუაციებს, მერე დაბრუნდა და დაამშვიდა ის გარემო...

ამბობენ, რომ ძალიან უყვარდა პრეზენტაციები, მათ შორის მოდის ჩვენებები. ერთხელ, მისი მეგობრის ცოლმა მისი გაკვირვება გადაწყვიტა, ბოთლი ღვინით ხელში მივიდა მასთან სასაუბროდ. რა თქმა უნდა, შეამჩნია, რომ ღვინო არ იყო შესაფერისი ამ შემთხვევებისთვის და პირდაპირ გამოთქვა უკმაყოფილება... ცხოვრებაში მას ჰქონდა განსხვავებული პოზიცია მომენტების დაუფასებლობაზე და ასევე, მკაცრი გემოვნება.

უბრალოდ, კახა

ზოგჯერ ის ფეხით გადიოდა ქუჩაში, საღამოობით, წვიმაშიც დასველებულა და სახლში მთლად სველი დაბრუნებულა. ოჯახში ძალიან დიდი პატივს სცემდა ქალბატონებს, განსაკუთრებით – დედას. ამბობენ, რომ ბავშვებთანაც ძალიან მოსიყვარულე ყოფილა, ჰქონდა თავისი უცნაური ხუმრობები. ხშირად აწყდებოდა გულსაკტკენ მომენტებს, ამხანაგებს, რომლებიც ერთ დროს „გაიქცნენ“ და მერე დაბრუნდნენ. მისთვის დრო და ნდობა ყოველთვის ყველაზე ფასეული იყო. საკუთარ თავს კი ასე აფასებდა: „მე საერთოდ, დიდ პატივს ვცემ ჭკვიან ადამიანებს. აი, ხომ არის სექსიზმი, ეიჯიზმი და ასე შემდეგ, ჭკუიზმის რამე მეცნიერული დასახელება თუ არსებობს, ეგ ვარ ნამდვილად“.

ავანტიურული რომანი

„...სიამოვნებას ვიღებ ჩემი პროფესიით, თუმცა, რა ვიცი… მთელი ცხოვრება მცდარი წარმოდგენა მქონდა მომავალზე. როცა მეცნიერი ვიყავი, მეგონა, სულ ამას გავყვებოდი. როცა ბიზნესი დავიწყე, სხვა რაღაცაზე არც მიფიქრია. მერე გავხდი მთავრობის წევრი, რასაც იქამდე ვერც წარმოვიდგენდი. მახსოვს, 2006 წელს ერთმა ადამიანმა მითხრა, კარგი იქნებოდა განათლებით დაინტერესებულიყავით და უმაღლესი სასწავლებელი გაგეხსნათო. ვუპასუხე, ეგ არის ბოლო საქმე, რასაც ხელს მოვკიდებ-მეთქი. ავანტიურულ რომანს ჰგავს ჩემი ცხოვრება და მომავალში რა იქნება, დანამდვილებით არ ვიცი. კონფუცს აქვს ნათქვამი: „იპოვე, რაც გაინტერესებს და სამსახურში სიარული არასოდეს მოგბეზრდება“. ჩემთვის ყველაფერი, რასაც ვაკეთებდი, ყოველთვის საინტერესო იყო. შეიძლება, ეს სიბერით გამოწვეული სისუსტეა, მაგრამ მგონია, ახლა რასაც ვაკეთებ, უფრო ამაღელვებელია, ვიდრე ის, რასაც თავის დროზე ვაკეთებდი...“

„სპეციალისტი“

„მე მოკლე შინაარსების „სპეციალისტი“ ვარ. როცა უნივერსიტეტში ვაბარებდი, მაშინ სხვანაირად ტარდებოდა გამოცდა. ქართულ ენაში უნდა დამეწერა ან ვიღაცის სახე საიდანღაც, ანუ რაღაც სისულელე და სიყალბე, ან უნდა დამეწერა მოკლე შინაარსი და დავწერე „კაცია-ადამიანის“ მოკლე შინაარსი. ძალიან მეცოდებოდა ლუარსაბი და ჩანდა კიდეც ამ ნაწერში. დამიწერეს ოთხიანი, მაგრამ გული არ დამწყვეტია, იმიტომ რომ მოკლე შინაარსების წერა ძალიან რთული რამაა.“

გახდომა მოტივაციისთვის

„... 30 კილო დავიკელი, როგორ დავიკლოთ?.. ცოტა ჭამეთ ან ჭამეთ ნაკლებკალორიული საჭმელი. აი, დღეში რომ მიირთვათ ერთი ქილა მაწონი, ერთი კილო კიტრი და პომიდორი, გპირდებით, კვირაში ერთ კილოს დაიკლებთ. მთავარია, რომ არ ჭამოთ ცხიმიანი საკვები, ცომეული და ტკბილეული. ერთმა ამერიკელმა მითხრა, გავხდიო. როგორ-მეთქი, რომ ვკითხე, მიპასუხა: წარმოვიდგენდი, რომ ლამაზი ქალი გორაკზე დგას და ხელს მიქნევს, მე კიდევ ვქოშინებ და ვერ მივდივარ, იმიტომ რომ მსუქანი ვარ... აი, ყველამ ასე უნდა წარმოიდგინოს რაღაც, მოტივაციისთვის და გახდება.“